دسترسی سریع در حال بارگذاری

قرارداد هوشمند (Smart contract) چیست؛ چه مزایا و معایبی دارد؟

1226
۲۷ بهمن ۱۳۹۹
قرارداد هوشمند (Smart contract) چیست؛ چه مزایا و معایبی دارد؟

در سال 1996 یک کارشناس علوم کامپیوتر و رمزنگاری به نام نیک سزابو،‌ ایده اولیه قرارداد هوشمند را ارائه کرد. سزابو چندین سال بر روی این ایده کار کرد و نسخه‌های مختلفی از آن منتشر کرد. اما این نوع قرارداد در آن سال‌‌ها چندان مورد توجه قرار نگرفت.

در سال 2009 با معرفی بیت کوین و شبکه بلاکچین، فضای مناسبی برای ارائه و معرفی قرارداد هوشمند ایجاد شد. امروزه این قراردادها کم‌وبیش به معاملات تجاری و اقتصادی راه پیدا کردند و افراد بسیار در جهان با آن‌ آشنا هستند. این قراردادها مانند برنامه‌های کامپیوتری کدنویسی می‌شوند و در بستر بلاکچین، با توجه به الگوریتم‌های این شبکه اجرا می‌شوند.

در این مقاله به بررسی بیشتر این قراردادها و مزایا و معایب استفاده از آن‌ها خواهیم پرداخت.

قرارداد هوشمند چیست؟

برای تعریف این مفهوم با یک مثال شروع می‌کنیم. حتماً تا به حال در سطح شهر یا در فیلم‌ها، دستگاه‌های خودکار فروش نوشابه و آب‌میوه را دیده‌اید. در این دستگاه خبری از فروشنده به‌عنوان واسطه‌ی بین کارخانه و خریدار نیست. شما محصول موردنظر خود را انتخاب می‌کنید، پول را وارد یک دستگاه تمام اتوماتیک می‌کنید و دستگاه با توجه به برنامه‌ای که برای آن مشخص شده است، محصول را در اختیار شما قرار می‌دهد. قرارداد هوشمند نیز تقریباً به این شکل کار می‌کند.

در این قراردادها خریدار بدون نیاز به واسطه مبلغی که برای معامله نیاز است را وارد حساب بلاکچین خود می‌کند؛ سپس این مبلغ با توجه به مفاد قرارداد به حساب طرف دیگر معامله واریز می‌شود.

حالا بهتر است کمی تخصصی‌تر به بررسی این قراردادهای دیجیتالی بپردازیم. قرارداد هوشمند (Smart contract) یک پروتکل است که مانند اپلیکشن‌ها توسط برنامه‌نویسان، کدنویسی می‌شود و در صورت اجرای درست و دقیق تمام مفاد، به اجرا در می‌آید (این کدنویسی به زبان برنامه‌نویسی سالیدیتی (Solidity) انجام می‌شود).

قرارداد هوشمند چگونه کار می‌کند؟

شرایط عقد و انجام این قراردادها قبل از اجرا به‌طور کامل و دقیق کدنویسی می‌شوند. قرارداد هوشمند بر بستر فناوری بلاکچین که یک دفتر کل توزیع شده‌ و غیرمتمرکز است؛ اجرا می‌شود. حتما می‌دانید اطلاعات در بستر بلاکچین بین تمام اعضای آن توزیع می‌شود و پس از انتشار در شبکه غیرقابل تغییر هستند. بنابراین این شرایط پس از انتشار قرارداد در شبکه بلاکچین تحت هیچ شرایطی قابل تغییر نیستند. همچنین هیچ‌کس نمی‌تواند قرارداد هوشمند را پس از اجرا و قبل از موعدی که برای اتمام آن در نظر گرفته شده است، متوقف کند.

تفاوت قراردادهای هوشمند با قرارداد‌های سنتی

در قراردادهای سنتی که در حال حاضر در جهان رایج هستند، همیشه یک واسطه برای تنظیم قرارداد نیاز است. این واسطه یا شخص سوم برای تنظیم قرارداد مبلغی را نیز به عنوان کمیسیون دریافت می‌کند. قراردادهای سنتی امکان تغییر یا حذف دارند. هر یک از دو طرف معامله می‌تواند به زبانی ساده زیر قولش بزند و همچنین امکان تقلب در این قراردادها همیشه وجود دارد. 

اما قراردادهای هوشمند نیاز به واسطه و نفر سوم ندارند و مانند سایر تراکنش‌هایی که در بستر بلاکچین‌ها انجام می‌شود، به صورت همتا به همتا (P2P) میان دو طرف معامله انجام می‌گیرد. همچنین غیر قابل تغییر بودن مفاد و شرایط قرارداد پس از تنظیم و انتشار آن، عملاً امکان فسخ یک طرفه و تقلب را از بین برده است.

اجزای قرارداد هوشمند

  1. امضا کنندگان: هر یک از طرفین قرارداد که از طریق امضای دیجیتال اعلام می‌کنند قرارداد مورد تایید آن‌هاست.
  2. موضوع قرارداد: محصول، ملک یا هر چیز دیگری که قرارداد برای معامله‌ی آن انجام شده است. قراردادهای هوشمند باید دسترسی سریع به موضوع قرارداد داشته باشند. برای مثال، اگر قرار است در معامله به ازای مبلغی یکی از طرفین یک فایل دریافت کند؛ قرارداد باید به این فایل دسترسی داشته باشد.
  3. شرایط قرارداد: شرایط و ضوابط قرارداد هوشمند به زبان برنامه‌نویسی سالیدیتی به طور کامل نوشته و تشریح می‌شود. این شرایط متناسب با فضای قرارداد نوشته شده و شامل تمام مواردی است که طرفین باید آن‌ها را رعایت کنند (قوانین، خسارات، تخفیف‌‌ها و …).
  4. اوراکل: سیستمی که قرار است به قرارداد اطلاعات خارجی دهد. برای مثال، اگر موضوع قرارداد در رابطه با نفت است، یک سایت برای بررسی قیمت روز نفت در قرارداد تعریف شود.
  5. پلتفرم اختصاصی: این قراردادها ابتدا در یک سیستم اختصاصی منتشر شده و میان کاربران آن توزیع می‌شوند. پس از آن نیاز به یک پلتفرم رسمی مانند بلاکچین اتریوم دارند تا اجرا شوند.

محیط قرارداد هوشمند

محیط قرارداد هوشمند مهم‌ترین رکن اجرای آن است. محیطی که این قراردادها در بستر آن‌ها منتشر می‌شوند، در وهله‌ی اول باید از سیستم رمزنگاری داده‌ها پشتیبانی کند تا طرفین قرارداد بتوانند از طریق کدهای رمزنگاری شده قرارداد را اجرا و تایید کنند. این سیستم رمزنگاری در شبکه‌ کرپیتوکارنسی‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد.

همچنین شبکه‌ای که قرارداد هوشمند مبتنی بر آن است، باید غیرمتمرکز و بدون حضور نهاد مرکزی کنترل کننده باشد و به‌‌طور خودکار فعالیت کند تا طرفین بتوانند به آن اعتماد کنند. همچنین باید داده‌‌ها در این شبکه شفاف و برای همه قابل رویت باشد. این‌ها ویژگی‌های شبکه بلاکچین هستند.

با توجه به ویژگی‌های که محیط قرارداد هوشمند باید داشته باشد، بلاکچین رمزارز‌ها بهترین فضا برای اجرای این نوع قراردادها هستند.

بلاکچین اتریوم بهترین و مناسب‌ترین فضا را برای اجرای قراردادهای هوشمند، فراهم کرده است.

در آخر این‌که بستر قرارداد هوشمند باید کاملاً قابل اطمینان باشد. این سیستم‌‌ها باید دارای گواهی SSL و HTTPS باشند. همچنین باید سایر پروتکل‌های امنیتی در آن‌ها اجرا شود تا شبکه کاملاً امن و مورد اطمینان طرفین قرارداد باشد.

اجزا و محیط قرارداد هوشمند

قراردادهای هوشمند چطور اجرا می‌شود؟

کدهای قرارداد پس از نوشتن از طریق یک کلاینت (نرم‌افزاری که ما را به بلاکچین متصل می‌کند)، بر روی بستر بلاکچین منتشر می‌شود.

گره‌های بلاکچین (کاربران)، برای تعامل با این قرارداد باید یک تراکنش با آن انجام دهند. اما اگر آن‌ها فقط قصد بررسی و تایید قرارداد را داشته باشند، نیاز به انجام تراکنش نیست. گره‌ها با استفاده از ماشین مجازی (فضایی برای اجرای قرارداد هوشمند) و ورودی دریافت شده، قرارداد را بر روی سیستم خود اجرا می‌کنند و اگر کارمزد آن مناسب باشد، قرارداد را تایید می‌کنند.

به‌دلیل پیچیدگی زیاد این بخش از مطلب، در مقالات آینده بیشتر در رابطه با اجرای قراردادهای هوشمند توسط کاربران بلاکچین و ماشین مجازی توضیح خواهیم داد.

مزایای قرارداد هوشمند

  1. حذف واسطه‌ها: اصلی‌ترین ویژگی قرارداد هوشمند، خود مختار بودن آن است. تنظیم و اجرای آن‌ها احتیاج به واسطه ندارد و فقط طرفین قرارداد در آن دخیل‌اند.
  2. قابل اعتماد بودن: استفاده از سیستم رمزنگاری و اجرای در یک بستر غیرمتمرکز و توزیع شده،‌ احتمال تقلب، گم شدن و فسخ یک طرفه قرارداد را از بین برده است.
  3. امنیت: سیستم رمزنگاری احتمال هک شدن قرارداد و سرقت داده‌های آن‌ را از بین می‌برد.
  4. حذف هزینه‌های اضافی: با استفاده از قرارداد هوشمند برای انجام معاملات دیگر نیازی به پرداخت هزینه به دفاتر اسناد رسمی،‌ بنگاه‌های معاملات ملکی و هر نوع واسطه‌ی دیگر نخواهد بود.
  5. انواع مختلف: طیف گسترده‌ای از قراردادهای هوشمند قابل اجرا هستند و می‌توان با توجه به نوع معامله یکی از آن‌ها را انتخاب کرد.
  6. کارآمد بودن: قراردادهای هوشمند دیگر بر روی کاغذ نوشته نمی‌شوند و جابه‌جایی، انتقال و ارسال آن‌ها بسیار آسان‌تر از قراردادهای سنتی است. همچنین نیازی نیست هر دو طرف قرارداد برای امضا در یک مکان حضور داشته باشند. این ویژگی آن‌ها را کارآمدتر می‌کند و به طرفین معامله در صرفه‌جویی زمان کمک می‌کند.

معایب قرارداد هوشمند

  1. خطای انسانی: کدنویسی قراردادهای هوشمند توسط برنامه‌نویسان صورت می‌گیرد. به‌دلیل انجام این فرایند توسط انسان، امکان خطا در آن همیشه وجود دارد. قبل‌تر اشاره کردیم که قرارداد هوشمند مانند سایر فعالیت‌های مبتنی بر بلاکچین، غیر‌قابل تغییر است و اگر چنین خطایی صورت بگیرد، امکان اصلاح آن وجود ندارد و مشکلات جدی در مسیر اجرای قرارداد ایجاد خواهد شد.
  2. رسمی نبودن: هنوز هیچ دولت یا نهادی قانونی، قراردادهای هوشمند را به رسمیت نمی‌شناسند و از آن‌‌ها برای مبادلات تجاری استفاده نمی‌کند. به‌همین دلیل، هنوز موضع نهادهای رسمی در رابطه با این فناوری مشخص نیست و ممکن است با ورود آن‌ها به این مبحث قوانین جدیدی در این زمینه وضع شود که خوشایند همه نباشد.
  3. هزینه‌های بالای تنظیم: یک برنامه‌نویس مبتدی نمی‌تواند قرارداد هوشمند تنظیم کند. برای این کار باید به سراغ افراد حرفه‌ای رفت که باید علاوه ‌بر تسلط کامل به کدنویسی، به قوانین و ساختار بلاکچین کاملاً مسلط باشد. بی‌شک این شخص دستمزد بالایی نیز از طرفین قرارداد درخواست خواهد کرد.
  4. مشکلات اوراکل‌ها: منابعی که برای اوراکل قرارداد در نظر گرفته می‌شود، متمرکزند و سرور مرکزی دارند. ممکن است در قراردادهای بزرگ یکی از طرفین این سیستم را هک کند و اطلاعات آن را با توجه به منافع مشخص شده‌ی خود در مفاد قرارداد، تغییر دهد.
  5. عمومی بودن جزئیات: می‌دانیم که اطلاعات در بلاکچین بین تمام نودهای شبکه (کاربران) توزیع می‌شود. توزیع شدن ریز به ریز مفاد قرارداد برای تمام اعضای شبکه شاید امنیت آن را بالا ببرد، اما حریم شخصی طرفین قرارداد را تحت الشعاع قرار خواهد داد.

کاربرد قرارداد هوشمند

تا به اینجا، هر آن‌چه برای آشنایی با قرارداد هوشمند نیاز بود را گفتیم. حالا بهتر است به کاربردهای آن نیز اشاره کنیم تا بدانید این فناوری نوظهور در چه زمینه‌های می‌تواند به انسان‌ها کمک کند.

صنعت بیمه، بنگاه‌های معاملاتی، ماشین‌های خود‌ران (نیاز به تعریف اوراکل‌های مختلف دارند)، برگزاری انتخابات‌ و رأی‌گیری، استفاده در علوم پزشکی و درمانی،‌ مالکیت معنوی (قوانین کپی‌رایت)،‌ قراردادهای تجاری و اقتصادی میان دولت‌ها و بسیاری کاربردهای دیگر که شاید تاکنون به آن‌ها پی نبرده باشیم و در چارچوب این قراردادها قابل اجرا هستند.

صحبت پایانی

باید توجه داشته باشید که استفاده از قراردادهای هوشمند در هر حوزه‌ای مستلزم بررسی دقیق تمام جوانب و نیازهای آن مجموعه یا کسب‌وکار است. باید بررسی شود در هر یک از حوزه‌هایی که بالاتر به‌ آن‌ها اشاره کردیم، قراردادهایی که وضع می‌کنند، نیاز به تغییر دارد یا خیر. به‌طور کلی نباید تصور کرد که چون این تکنولوژی امکان تقلب و کلاه‌برداری را از بین می‌برد، می‌تواند به‌راحتی وارد تمامی حوزه‌ها شود و نباید منتظر بود که تا چند سال آینده قراردادهای سنتی کاملاً جای خود را به نوع هوشمند و دیجیتالی بدهند.

1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars
Loading...
نویسنده
Ghanbari
مهسا قنبری
عضو تحریریه والکس
من با تو می‌نویسم و می‌خوانم.
نظرات کاربران
نظرات ارسال شده : 0 نظر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *